Event-Driven Architecture Nedir? Olay Tabanlı Mimari Rehberi

Servisleriniz birbirine sıkı sıkıya bağlı mı? Bir servisdeki değişiklik diğerlerini mi etkiliyor? Event-Driven Architecture ile servislerinizi olaylar üzerinden gevşek bağlayın, ölçeklenebilir ve esnek bir sistem kurun.

Tanım

Event-Driven Architecture (EDA), sistem bileşenlerinin olaylar (events) aracılığıyla haberleştiği bir mimari stildir. Bir şey olduğunda (sipariş verildi, ödeme alındı, stok güncellendi) ilgili servisler bu olayı dinler ve tepki verir.

Geleneksel:  Sipariş Servisi → Ödeme Servisini çağır → Stok Servisini çağır → Bildirim Servisini çağır

EDA:  Sipariş Servisi → "SiparişVerildi" olayı yayınla
        ↓
      Event Bus
        ↓           ↓              ↓
    Ödeme Servisi  Stok Servisi  Bildirim Servisi

EDA Bileşenleri

Event (Olay)

Sistemde gerçekleşen bir değişikliğin kaydı:

interface OrderPlacedEvent {
  eventId: string;
  eventType: 'OrderPlaced';
  timestamp: string;
  data: {
    orderId: string;
    customerId: string;
    items: Array<{ productId: string; quantity: number }>;
    totalAmount: number;
  };
}

Event Producer

Olayı üreten servis.

Event Consumer

Olayı dinleyen ve tepki veren servis.

Event Channel (Bus/Broker)

Olayları taşıyan altyapı (Kafka, RabbitMQ, Redis Pub/Sub).

EDA Desenleri

1. Event Notification

Sadece "bir şey oldu" bilgisi gönderilir. Detay için tüketici kaynağa sorar.

{ "eventType": "OrderPlaced", "orderId": "123" }

2. Event-Carried State Transfer

Tüm ilgili veri olayla birlikte gönderilir. Tüketici ek sorgu yapmaz.

{
  "eventType": "OrderPlaced",
  "orderId": "123",
  "customerId": "42",
  "items": [...],
  "totalAmount": 1500
}

3. Event Sourcing

Mevcut durumu saklamak yerine, tüm olayları sırasıyla saklayın. Mevcut durumu olayları tekrarlayarak (replay) elde edin.

Event 1: SiparişOluşturuldu { id: 123, items: [...] }
Event 2: ÖdemeAlındı { id: 123, amount: 1500 }
Event 3: KargoGönderildi { id: 123, trackingId: "TR123" }

→ Mevcut durum: Sipariş 123, Ödendi, Kargoda

Pratik Örnek

Producer (Sipariş Servisi)

class OrderService {
  async placeOrder(customerId: string, items: CartItem[]) {
    const order = Order.create(customerId, items);
    await this.orderRepo.save(order);

    // Olayı yayınla
    await this.eventBus.publish({
      eventType: 'OrderPlaced',
      data: {
        orderId: order.id,
        customerId,
        items,
        totalAmount: order.total
      }
    });

    return order;
  }
}

Consumer (Bildirim Servisi)

class NotificationService {
  @OnEvent('OrderPlaced')
  async handleOrderPlaced(event: OrderPlacedEvent) {
    await this.emailService.send({
      to: event.data.customerId,
      template: 'order-confirmation',
      data: { orderId: event.data.orderId }
    });
  }
}

Eventual Consistency

EDA'da veriler anında değil, sonunda tutarlı olur:

T0: Sipariş verildi ✅
T1: Ödeme alındı ✅ (100ms sonra)
T2: Stok güncellendi ✅ (200ms sonra)
T3: E-posta gönderildi ✅ (500ms sonra)

Bu, güçlü tutarlılık (strong consistency) yerine eventual consistency tercih etmek anlamına gelir.

Ne Zaman EDA Kullanmalı?

✅ Kullanın:

• Birden fazla servisin aynı olaya tepki vermesi gerektiğinde
• Gevşek bağlantı ve bağımsız ölçeklenebilirlik istediğinizde
• Audit trail / event log gerekliyse
• Asenkron iş akışları varsa

❌ Kullanmayın:

• Basit CRUD uygulamalarında
• Anında tutarlılık (strong consistency) gerektiğinde
• Az sayıda servis varsa

Best Practices

1. Idempotent consumer yazın — Aynı olay tekrar geldiğinde sorun çıkmamalı
2. Schema versioning — Event şemasını versiyonlayın
3. Dead Letter Queue — İşlenemeyen olayları ayırın
4. Correlation ID — Olayları takip etmek için unique ID kullanın
5. Event ordering — Sıralama önemliyse partition key kullanın
6. Monitoring — Event lag ve tüketim hızını izleyin

Sonuç

Event-Driven Architecture, dağıtık sistemlerde gevşek bağlantı, ölçeklenebilirlik ve esneklik sağlar. Eventual consistency trade-off'unu kabul etmeniz gerekir, ama doğru uygulandığında güçlü ve dayanıklı sistemler kurmanızı sağlar.

Event-driven mimariyi LabLudus platformunda interaktif olarak öğrenin.